Anna Margolisowa

1892-1987

Lekarka, ftyzjopediatra, naukowczyni i pedagożka, matka Aliny Margolis-Edelman.

Urodzona w Warszawie, maturę zdała w Petersburgu, stadia medyczne odbyła na Uniwersytecie Bonn i – podobno – w niedziele jeździła stamtąd z koleżanką do Paryża na lekcje modnego wówczas tanga. Po zdobyciu dyplomu podjęła pracę jako pediatra w Szpitalu Anny Marii w Łodzi (dziś to szpital im. Korczaka). W 1920 roku wyszła za mąż za Aleksandra Margolisa, także lekarza. Z powodu przekonań pragnęli zawrzeć ślub cywilny, co w owym czasach było bardzo trudne, i musieli w tym celu udać się do Katowic. Mieli dwoje dzieci, Alę i Olka, których postaci znalazły się w Elementarzu Falskiego, z którego uczyło się kilka pokoleń.

Po wybuchu wojny Anna Margolisowa wysłała dzieci do Warszawy, niedługo potem Aleksander Margolis został uwięziony i rozstrzelany. Po jego śmierci dołączyła do dzieci i wszyscy trafili do warszawskiego getta. Anna została ordynatorem na oddziale gruźliczym w szpitalu dziecięcym im. Bersohnów i Baumanów przy ul. Śliskiej, następnie w szpitalu na Lesznie i w dziecięcym szpitaliku na Umschlagplatzu. Udało jej się wysłać oboje dzieci na aryjską stronę.

Jej córka Alina Margolis-Edelman, napisała po latach, że „ mama była pediatrą, pracowała w getcie bez wytchnienia i została w getcie, dopóki ostatnie dziecko w <> mogło jej potrzebować”. Po upadku powstania warszawskiego pracowała jako pielęgniarka w obozie w Pruszkowie i zajmowała się wyprowadzeniem z obozu ludzi, by uchronić ich przed wywiezieniem do Niemiec.

Po wojnie wróciła do Łodzi, gdzie powierzono jej zorganizowanie i kierowanie Sanatorium Przeciwgruźliczym dla Dzieci w Łagiewnikach, gdzie pracowała przez następne dwadzieścia lat. Poza działalnością leczniczą prowadzono tam także prace badawcze, Anna Margolis opublikowała szereg prac naukowych z dziedziny ftyzjopediatrii (ftyzjopediatria zajmuje się badaniem i leczeniem gruźlicy płuc u dzieci), wykształciła wielu lekarzy tej specjalności. Została profesorem, była współtwórczynią ustawy przeciwgruźliczej i członkinią honorową Polskiego Towarzystwa Ftyzjopneumologicznego.

Została pochowana na cmentarzu komunalnym na Dołach.

Born in Warsaw, she passed her Matura (Polish state exams) in Petersburg; she studied Medicine at the University of Bonn, and rumour has it, that on Sundays she would go to Paris to learn to tango, which was a very fashionable dance at the time. Having earned her degree, she started working as a paediatrician at Anna Maria’s Hospital in Lodz (today known as Korczak’s Hospital). She married Aleksander Margolis, who was also a doctor. Due to personal beliefs, they wanted to have a civil marriage, which was hard to obtain at the time – they had to travel to Katowice in order to do so. They had two children, Ala and Olek; they were the inspiration for Falski’s ABC’s – a book studied by generations.

After the war broke out, Anna Margolisowa sent her children to Warsaw. Shortly after, her husband was imprisoned and executed. After his death, she joined her children, and they were all placed in the Warsaw Ghetto. Anna became Head of the tuberculosis ward at Berhsons and Bauman’s Hospital for Children in Umschlagplatz. She managed to get her children through to the Aryan side.

Years later, her daughter, Alina Margolis-Edelman, wrote: “Mum was a paediatrician, she worked hard at the ghetto, and she remained in the ghetto for as long as the last child at the hospital could need her.” After the fall of the Warsaw Uprising, she worked as a nurse at the Pruszków camp, she helped people escape from the camp, in order to protect them from being deported to Germany.

After the war, she returned to Lodz, where she was put in charge of organising the Children’s Tuberculosis Sanatorium in Łagiewniki. She worked there for the following 20 years. She published numerous research papers on the topic of paediatric phthisiology (paediatric phthisiology deals with research and treatment of children’s tuberculosis), she educated many doctors in this field. She became a professor and co-author of the anti-tuberculosis bill.

She is buried at the old Doły cemetery in Łódź.