Halina Kłąb-Szwarc

1923-2002

Urodziła się w Łodzi. Była wybitną agentką wywiadu AK (pseud. Ryszard, następnie Jacek II). Po wojnie profesor doktor medycyny, zajmowała się gerontologią, w latach 1970–1971 pełniła funkcję prorektora Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.

Uczyła się w prestiżowym w prywatnym Gimnazjum Żeńskim Humanistycznym Heleny Miklaszewskiej w Łodzi przy ul. Narutowicza 59a.

W dniu wybuchu wojny miała 16 lat. Bardzo szybko wstąpiła do Związku Walki Zbrojnej Okręgu Łódź, gdzie przygotowywano ją od początku do pracy w wywiadzie. Z polecenia dowództwa nauczyła się języka niemieckiego i podpisała volkslistę, powołując się na niemieckie pochodzenie babki.

Pierwsze zadania w wywiadzie realizowała w Kaliszu, później – w Wiedniu (wyjechała tam w listopadzie 1943 roku i by nie wzbudzać podejrzeń, zapisała się na studia medyczne; jej zadaniem tutaj było pisanie raportów o nastrojach w mieście i kolportaż materiałów „Akcji N”); działania wywiadowcze prowadziła też w Hamburgu, Berlinie i Monachium. Jej raporty przyczyniły się m.in. do zbombardowania przez aliantów celów wojskowych w Hamburgu, za co otrzymała angielski brązowy Krzyż Zasługi z mieczami. Następnie podjęła pracę w berlińskim Archiwum Medycyny Wojskowej, skąd pozyskiwała przekazywane aliantom informacje, na podstawie których można było wnioskować o rozmieszczeniu oddziałów niemieckich na froncie wschodnim. Prowadziła również akcje dezinformacyjne wymierzone w niemiecką administrację oraz kolportaż prasy podziemnej na terenie Bawarii i Austrii w ramach Akcji N.

W 1944 roku została aresztowana i osadzona w więzieniu kobiecym przy ul. Gdańskiej w Łodzi, była torturowana i skazana na śmierć. Wyroku nie wykonano z powodu końca okupacji (19 stycznia 1945 r.), z więzienia zbiegła podczas jego ewakuacji w 1945 roku.

Po II wojnie światowej ukończyła studia medyczne i rozpoczęła karierę naukową, mimo prześladowań za AK-owską przeszłość. W 1975 roku z jej inicjatywy powstał Uniwersytet Trzeciego Wieku, będący pierwszą taką placówką w Polsce i jedną z pierwszych w Europie, placówka ta nosi jej imię. Za wybitne zasługi dla rozwoju medycyny polskiej oraz w działalności społecznej na rzecz ludzi starszych została odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2002).

W 2003 roku upamiętniono ją tablicą umieszczoną w murze dawnego więzienia na Radogoszczu w Łodzi. Na motywach jej życia oraz pamiętnika Wspomnienia z pracy w wywiadzie antyhitlerowskim ZWZ-AK (1999) powstał spektakl Teatru Telewizji pt. Doktor Halina (scen. G. Trela i M. Wrona, reż. M. Wrona) – miał on premierę w TVP 1 września 2008 r.

W 2017 roku z inicjatywy mieszkańców odsłonięto poświęcony jej mural – znajduje się on na ścianie kamienicy przy ul. Organizacji WiN 10 w Łodzi, gdzie spędziła dzieciństwo.

Born in Lodz. She was a prominent intelligence agent for the Home Army (under the pseudonym Ryszard, and later, Jacek II). After the war, professor of Medicine, a gerontologist, and vice chancellor of the University of Physical Education in Warsaw.

On the day the war broke out, she was 16. She immediately joined the Union of Armed Struggle in Lodz, where she was prepped to go undercover. She was ordered to study German, she signed in on the volksliste, under the pretence, that her grandmother had German roots.

She carried out intelligence activities e.g. in Hamburg, Berlin, and Munich. Her reports allowed, among others, for the allies to drop bombs on Hamburg for military purposes. Next, she took up a job with the Berlin Army Medicine Archives, from where she smuggled information over to the allies; this information allowed to apply for the German troops to be placed on the East front.

In 1944, she was arrested and sentenced in the prison for women in Gdańska street in Lodz; she was tortured and sentenced to death penalty. Since the occupation ended (on January 19th 1945), the sentence was not carried out; she escaped from prison during evacuation.

After the World War II, she graduated Medicine and started her career in research, despite being persecuted for her past in the Home Army. In 1975, she initiated the Third Age Academy in Warsaw – it was the first U3A in Poland, one of the first in Europe, and she remains it’s patron.

In 2017, a mural dedicated to her was unveiled – it is placed on a town house wall in Organisation „WiN’s” street, where she spent her childhood.