Helena Radlińska

1979-1954

Jej najkrótszą biografię można byłoby określić następująco:

Działaczka społeczno-oświatowa, twórczyni polskiej pedagogiki społecznej, założycielka i kierowniczka Studium Pracy Społeczno-Oświatowej, animatorka międzynarodowego ruchu pedagogicznego oraz członkini wielu europejskich stowarzyszeń i organizacji. Profesor Uniwersytetu Łódzkiego, autorka kilkuset opracowań z zakresu pedagogiki, historii wychowania, pracy społecznej.

Ale można opowiedzieć też o niej zupełnie inaczej.

Studenci nazwali ją „Babcią” i bardzo cenili. Łączyła pracę naukową z pracą społeczną, a w obu kierowała się przede wszystkim zasadami służenia człowiekowi swoją wiedzą, dobrocią, troskliwością. Profesor mówiła, że działanie, zmienianie, ulepszanie to cel wychowywania – nigdy nie jest nim urabianie wychowanków na swoją modłę. Środowisko ma duży wpływ na człowieka, ale można je przekształcić i dlatego tak ważna jest praca społeczna. Sama pracowała społecznie jako pielęgniarka i nauczycielka w bardzo biednych środowiskach, więc wie coś o tym. W latach 30., kiedy kierowała Studium Pracy Społeczno-Oświatowej przy Wolnej Wszechnicy w Łodzi, przyjeżdżała ze swoimi wychowankami badać wpływ środowiska na Bałutach, a dzieci, które tu widziała, miały ciężki los. Może dlatego po wojnie zajmie się badaniem sierot wojennych.

Studenci za nią przepadali. Niemal nie ma zdjęć, na której nie towarzyszą jej studenci.

W jej biografii dużo jest wydarzeń nieoczywistych i dramatycznych, pokazujących, że szła zawsze swoją drogą. W 1905 roku była jedną z pilotujących strajk szkolny, który był sprzeciwem wobec rusyfikacji szkolnictwa. Kiedy jej mąż za udział w wydarzeniach 1905 roku został zesłany na Syberię, pojechała wraz z nim. Razem też uciekli z zachodniej Syberii w 1906 roku i w tym samym roku Radlińska podjęła studia z historii średniowiecza i historii społecznej na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (zabór austriacki). Kilka lat później, w 1921 roku, brała udział w wojnie polsko-rosyjskiej jako oficer do spraw walki z analfabetyzmem.

W 1925 roku Radlińska założyła pierwszą szkołę pracy socjalnej przy WWP w Warszawie. Została nazwana Studium Pracy Społeczno-Oświatowej. Wyznaczyło to początek pracy socjalnej jako profesji w Polsce. Radlińska i jej szkoła stały się znane w skali międzynarodowej. Została członkinią komitetu, który zorganizował pierwszą Międzynarodową Konferencję Pracowników Socjalnych w Paryżu w 1928 roku.

W latach 1922–1939 prowadziła działalność dydaktyczno-oświatową i naukową w Wolnej Wszechnicy Polskiej. Stanęła na czele Wszechnicy warszawskiej, w której przygotowywała pracowników socjalnych oraz kierowała badaniami naukowymi (badania empiryczne środowiska człowieka: czas wolny, bezrobocie, patologie, świetlice, kluby itp.). Efektem badań empirycznych były pierwsze dzieła H. Radlińskiej: Wstęp do pedagogiki społecznej, Stosunek wychowawczy do środowiska społecznego, Społeczne przyczyny powodzeń i niepowodzeń szkolnych, Książka wśród ludzi. Wykładała podstawy pedagogiczne i społeczne pracy oświatowej.

II wojna światowa przerwała jej pracę naukową. Podczas okupacji prowadziła tajne nauczanie. Po wojnie związała się z Uniwersytetem Łódzkim. Mieszkała i pracowała przy ul. Uniwersyteckiej 3.

W powojennej Łodzi Helena Radlińska kontynuowała realizację przerwanego przez wojnę programu badań naukowych, zwracając uwagę na szczególne zagadnienie, jakim była problematyka sieroctwa wojennego.

Jest patronką jednej z łódzkich ulic.

Her shortest biography would be as follows:

A social and educational worker, a pioneer of Polish social pedagogy, the founder and supervisor of the College for Social and Pedagogical Work, an animator of the international pedagogy movement, and member of various European associations and organisations. A professor at University of Lodz; the author of several hundred studies in pedagogy, history of childhood, and social work.

She can also be described otherwise:

Her students worshipped her – there are next to no pictures, in which she can be seen without them. She combined scientific and social work; she was guided in both by the principle of serving others, her wisdom, and tactfulness. She used to say, that the environment had a massive impact on humans, but it could be changed, which is why social work was so important. She was a sanitary, and a teacher, in environments struck by poverty. In the 1930s, when she worked in Lodz, she would take her students to analyse the environment’s influence in Bałuty – a poor neighbourhood.

She encountered many dramatic events. In 1905, she was one of the organisers of a school strike, which stood in opposition to russification. When her husband was exiled to Siberia for his involvement in the events of 1905, she went with him. They also managed to escape together.

In 1925, Radlińska founded the first school of social work in Warsaw. It was called the College for Social and Pedagogical Work. This was the beginning of social work as a profession in Poland. Radlińska, and her school, became internationally recognized. She was a member of the committee that organized the first International Social Work Conference in Paris, back in 1928.

The outbreak of World War II terminated her scientific research. During the occupation, she conducted clandestine education. After the war, she became involved with the University of Lodz.