Katarzyna Kobro

1898-1951

Jedna z najwybitniejszych rzeźbiarek. Urodziła się w Moskwie, dorastała w Rydze, a następnie studiowała w moskiewskiej Szkole Malarstwa, Rzeźby i Architektury, przekształconej po rewolucji w Wolne Pracownie Artystyczne, gdzie związała się artystycznie i życiowo z Władysławem Strzemińskim. Para artystów postanowiła przenieść się do Polski, co udało się dopiero w 1922 roku. w 1924 roku Katarzyna otrzymała polskie obywatelstwo. Początkowo pracowali w szkołach w Brzezinach i Koluszkach, wreszcie osiedli w Łodzi, z którą związali się na resztę życia. Oboje stali się częścią ówczesnej awangardy plastycznej.

Związek dwojga artystów był dla nich inspirujący i twórczy. Jednak po latach, gdy miłość się skończyła, z owego twórczego partnerstwa nic nie zostało. Strzemiński nie doceniał pracy artystycznej Kobro i gdy sam osiągnął pewną zawodową i artystyczną pozycję, nie zdobył się na pomoc Katarzynie, która wraz z córką żyła w biedzie, utrzymując się z szycia szmacianych zabawek i zbierając żołędzie, by przyrządzić sobie namiastkę kawy. To z tamtych trudnych lat zachował się szmaciany królik, którego Katarzyna uszyła dla córki, ta przekazała kolejnej użytkowniczce, i który – po wielu latach – znalazł swoje miejsce w gablocie na wystawie w galerii imienia Katarzyny Kobro na łódzkiej ASP. Zabawka ta została też pieczołowicie zrekonstruowana przez łódzką artystkę Aurelię Mandziuk na podstawie zachowanych szkiców.

Wspominając postać Katarzyny Kobro, nie można pominąć Niki Strzemińskiej, córki obojga artystów, która zapoczątkowała proces wyłaniania się z cienia legendy Strzemińskiego postaci matki. To jej wspomnienia, które ukazywały się nie tylko w Polsce, ale i na Zachodzie, sprawiły, że postać artystki zaczęła być szerzej rozpoznawana – nie tylko poprzez prace, które za życia artystki nie zostały docenione, ale także biografię. Nika spotkała się z krytyką za emocjonalność, zwłaszcza ujawnienie kulisów rozpadu rodziny, przemocy ze strony Strzemińskiego i mylenie niektórych szczegółów biograficznych. To jednak ta właśnie emocjonalność dziecka, które współprzeżywa opisywane wydarzenia z własnej perspektywy, składa się na autentyczność tych wspomnień w wymiarze emocjonalnym właśnie.

Część prac Katarzyny Kobro zaginęła lub została zniszczona, niektóre znamy tylko z zachowanych szkiców, na podstawie których się je rekonstruuje. Większość jej prac znajduje się w zbiorach łódzkiego Muzeum Sztuki. Samo to muzeum jest pewnego rodzaju pomnikiem Kobro i Strzemińskiego, zawiązało się bowiem wokół zbiorów Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej grupy „a.r.”, zainicjowanej przez Kobro, Strzemińskiego oraz malarza Henryka Stażewskiego i poetów Jana Brzękowskiego i Juliana Przybosia, a w 1945 roku wzbogaciło się o prace Strzemińskiego i samej Kobro Na klatce schodowej budynku MS2 znajduje się praca artystki Jadwigi Sawickiej poświęcona Katarzynie, składająca się nakładających się na siebie jak palimpsest cytatów z jej tekstu opublikowanego w „Głosie Plastyków” w 1937 roku. Spod cytatów w języków polskim wyłaniają się ich rosyjskie odpowiedniki, tak jak polszczyzna Kobro nadbudowana została na rosyjskim, w którym studiowała ona najpierw teorię sztuki.

Katarzyna Kobro została wybrana jako symbol i patronka Nowego Centrum Łodzi, plac jej imienia ma stanowić jego symboliczne centrum. Grób Katarzyny Kobro i Niki Strzemińskiej znajduje się na cmentarzu prawosławnym na Dołach.

One of the most prominent female sculptors. She was born in Moscow, stayed in Riga, and then, studied at the Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture. After the revolution, this school was known as the Independent Art School – it was there, that she got involved – artistically and personally – with Władysław Strzemiński. The artists wanted to go to France together, yet they stayed in Poland. They settled in Lodz, in which they remained for the rest of their lives. They both became part of the artistic avant-garde of the times.

They found inspiration in their relationship. However, years later, when their love came to an end, so did their previous artistic partnership. Strzemiński didn’t appreciate Kobro’s artistic work, and, when he became a prominent artist, he didn’t help Katarzyna, who lived in poverty with her daughter, earning a living of making hand-made ragdolls, and collecting acorns to make her coffee.

When thinking of Katarzyna Kobro, Nika Strzemińska, the artists’ daughter, also deserves to be mentioned. It was thanks to her memoirs, that the artist’s became widely known.

Some of Katarzyna Kobro’s works were lost, or destroyed; some we know only from sketches, based on which they were reconstructed. Most of her works can be found in the Art Museum in Lodz; it is this museum, which serves as a monument of a sort for Kobro and Strzemiński’s art: it was set up around the International Collection of Contemporary Art; the collection was originally initiated by Kobro, Strzemiński, Henryk Stażewski – a painter, Jan Brzękowski, and Julian Przyboś – poets.

Katarzyna Kobro was chosen as the symbol and patron of the New Centre of Lodz – a square named after her is meant to be a symbolical centre. Katarzyna Kobro and Nika Strzemińska’s grave can be found at the orthodox cemetery in Doły.