Maria Eugenia Jasińska

1906-1943

Urodziła się i wychowała na Bałutach (ul. Żytnia 10). Uczęszczała do Gimnazjum Żeńskiego Romany Konopczyńskiej-Sobolewskiej w Łodzi. Pochodziła najpewniej z rodziny robotniczej. Należała do 6 Łódzkiej Drużyny Harcerek im. Klementyny Hoffmanowej, była zastępową. Po ukończeniu gimnazjum, chciała studiować farmację, a także medycynę i być lekarzem pediatrą. W 1932 roku uzyskała stopień pomocnika aptekarskiego na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Studiowała zaocznie, pracując w aptece Ubezpieczalni Społecznej w charakterze praktykantki.

Po wybuchu II wojny światowej wstąpiła do konspiracji i walki podziemnej w Łodzi pod przykrywką pracy zawodowej w aptece. Po utworzeniu w lutym 1940 roku na Bałutach getta dla Żydów, rodzina Jasińskich musiała opuścić swój dom, ponieważ teren getta objął także ich adres i przeprowadzili się na ulicę Wrześnieńską 80. Maria mieszka już wówczas sama przy ul. Płockiej 33 na Chojnach. Jej działalność polegała na sprzedaży trudnodostępnych leków, organizowała pomoc lekarską; pomagała tym, którym groziła śmierć i byli poszukiwani. Zyskawszy zaufanie niemieckiego zwierzchnika apteki, która nazywała się „Pod Łabędziem” (ul. Wólczańska 37), w jej piwnicy produkowała fałszywe dokumenty dla żołnierzy Armii Krajowej i dla uciekinierów. Trafiali do niej polscy i zagraniczni oficerowie, żołnierze, Żydzi i księża. Wysyłała paczki żywnościowe do obozów koncentracyjnych, łagrów i łódzkiego getta. Była łączniczką, która przerzucała ludzi przez granicę. M.in. brała udział w akcji „Dorsze”, której celem był przerzut za granicę trzech oficerów brytyjskich, zbiegłych z obozu jenieckiego.

Została aresztowana w 1942 roku. Początkowo przetrzymywana była w więzieniu przy ul. Gdańskiej, następnie przewieziono ją na Radogoszcz. Poddawano ją torturom, mającym na celu zdobycie informacji na temat innych uczestników akcji oraz nazwisk członków AK, ale nie wydała nikogo. Postawiono jej zarzut pomocy angielskim oficerom w nielegalnym przekraczaniu granicy z Generalną Gubernią. Śledztwo trwało przeszło rok. Jasińska nie przyznawała się do postawionych jej zarzutów. Nie udało się w toku śledztwa wydobyć od niej żadnych konkretnych informacji. Sprawa zakończyła się wydaniem na Jasińską wyroku śmierci przez powieszenie. Do końca umiejętnie broniła siebie i innych. Dopiero zeznania jednego z członków grupy konspiracyjnej, uzyskane zapewne w wyniku tortur, wskazały na Jasińską jako łącznika konspiracyjnego.

20 kwietnia 1943 roku wykonano na niej wyrok śmierci.

Pośmiertnie, 10 listopada 1944 roku nadano jej srebrny krzyż orderu Virtuti Militari. W 1945 roku rodzina otrzymała dyplom od Marszałka Lotnictwa Brytyjskiej Wspólnoty Narodów „jako dowód wdzięczności i docenienia pomocy, której udzieliła marynarzom, żołnierzom i lotnikom”. W 30. rocznicę wyzwolenia kraju Jasińską odznaczono „za odwagę i męstwo” Krzyżem Walecznych. Jej ciało nigdy nie zostało odnalezione.

Brought up in Bałuty; she most likely came from a working class family. She was a girl scout. In 1932, she received the title of pharmaceutical assistant from the Faculty of Pharmacy at the University of Warsaw. She studied externally, while working at a pharmacy.

After World War II broke out, she joined conspiracy and clandestine operations in Lodz, working undercover at a pharmacy. She sold drugs, which were hard to obtain, and organized medical assistance; she helped those in danger of death, and those, who were wanted. Having gained the German pharmacy superior’s trust, she falsified documents for the Home Army’s soldiers and runaways in her basement. She was contacted by Polish and foreign officers, soldiers, Jews, and priests. She was the liaison officer, who helped smuggle people across borders. She participated, among others, in the “Codfish” action, in which three British officers, who managed to escape a prisoner-of-war camp, were smuggled abroad. She sent care packages to concentration camps, labour camps, and the Lodz ghetto.

She was arrested in 1942. She was tortured to make her give up information on other participants of this action, and names of other Home Army activists. She didn’t give up anyone. The investigation lasted for about a year. Jasińska didn’t confess to any allegations made against her. It was not possible to obtain any specific information during the investigation. The case concluded with Jasińska being sentenced to death. She skilfully protected herself, and others, until her end. It was only confirmed that Jasińska was a conspiracy liaison officer, when another member of the conspiracy group confessed under duress.

She was executed on 20 April 1943. Her body was never recovered.