Miriam Ulinower

1890-1944

Urodziła się 22 lutego 1888 roku w Łodzi jako Mania Hirszbejn w tradycyjnej ortodoksyjnej rodzinie i ta data widnieje we wszystkich oficjalnych dokumentach (akt urodzenia, akt ślubu, rejestr mieszkańców miasta). Jako data jej urodzenia pojawia się także rok 1890. Można domniemywać, że wtedy jej narodziny zostały zarejestrowane. Jest to data, która najczęściej występuje w jej notach biograficznych.

Wiersze zaczęła pisać już jako piętnastoletnia dziewczyna. Z powodzeniem publikowała w lokalnej prasie w języku polskim, niemieckim i rosyjskim, ale czuła, że nie są to języki „bliskie sercu”. Zarzuciła więc pisanie na pewien czas. W 1912 roku poślubiła Wolfa Ulinowera, kupca i przemysłowca, pochodzącego, podobnie jak ona, z chasydzkiej rodziny.

Do poezji powróciła po kilku latach, pisząc już wyłącznie w języku żydowskim. Zmiana języka wyrażała się w zmianie tematu i stylu. Odtąd jej twórczość była mocno osadzona w kulturze żydowskiej.

W 1922 roku ukazał się drukiem jej jedyny tomik Der bobes ojcer (Skarbczyk babuni). Der bobes ojcer to „niezwykle wyrafinowane w formie ujęcie tradycyjnych motywów i częściowo zapomnianych już wtedy ludowych wyobrażeń, które ożywiają we wspomnieniach nauk i rad udzielanych przez babcię w odległym sztetl”. Tomik ukazał się w religijnej oficynie wydawniczej należącej do braci Lewin-Epsztajn, w stosunkowo dużym, jak na tomiki poezji, nakładzie wynoszącym 2 tys. egzemplarzy. Słowo wstępne napisał sam Dawid Friszman. Der bobes ojcer został bardzo przychylnie przyjęty przez krytyków w kraju i za granicą. Był popularny zarówno w kręgach świeckich, jak również religijnych.

Mimo iż prestiż literacki Ulinower w Łodzi zdecydowanie wzrósł, nie wydała kolejnych tomików. Sporadycznie na łamach prasy literackiej oraz w kilku antologiach ukazały się jej pojedyncze wiersze. Pracowała nad kolejnymi cyklami Majn zejdns ojcer, Chelemiade oraz Chumesz-lider. W mieszkaniu przy ul. Narutowicza 11 prowadziła salon literacki, gdzie spotykali się głównie młodzi pisarze z Łodzi i okolic. Mimo religijnego charakteru był on otwarty dla wszystkich. Prowadzenie domu religijnego nie przeszkadzało jej w publikowaniu utworów literackich na łamach światowej oraz modernistycznej prasy Łodzi i Warszawy.

Była niezwykle skromną i dyskretną osobą. Najwięcej czasu spędzała w domu i z rzadka uczestniczyła w toczącym się obok niej życiu kulturalnym miasta. Jednak nie była zupełnie odcięta od otaczającego ją świata, czasami włączała się w działania kulturalne np. była związana z grupą pisarzy skupionych wokół pisarza Jicchoka Kacenelsona, zasiadała w zarządzie stowarzyszenia Biblioteki im. Ajzenszlosa, miejsca spotkań łódzkich literatów. Co najmniej raz odwiedziła warszawski Związek Pisarzy i Dziennikarzy Żydowskich przy słynnej ul. Tłomackie 13.

W getcie łódzkim Miriam wraz z rodziną osiedlili się przy ul. Jakuba 13. W krótkim czasie zaczęła gromadzić wokół siebie pisarzy i poetów, którzy podobnie jak ona znaleźli się w getcie. Spotkania odbywały się nieregularnie i miały charakter nielegalny. Pomimo że sama głodowała, motywowała młodych pisarzy do tworzenia, dodawała im odwagi i otuchy.

Pozostała w getcie niemal do końca. 18 sierpnia 1944 roku wraz z całą rodziną została deportowana do obozu Auschwitz-Birkenau, gdzie zginęła.

Born in Lodz under the name Mania Hiberszejn, in a traditional, orthodox family, and this date officially figures in all her documents. However, sometimes the date is also 1890 – it can be suspected, that it was then, that her birth was registered.

She started writing poetry as a 15-year-old girl. She successfully published in local magazines in Polish, German, and Russian, yet she felt, that these languages were not “close to her heart”. She gave up writing for some time. In 1912, she married Wolf Ulinower, a tradesman and industrialist, who also came from a Hasidic background.

She returned to writing poetry after a few years, writing only in the Jewish language. Not only did she start writing in another language, but she also changed her major themes and style. Ever since then, her poetry was heavily rooted in the Jewish culture.

In 1922, her only poetry volume was published, under the title Der bobes ojcer (Grannie’s Vault). Der bobes ojcer is an extremely sophisticated take on traditional, and partially forgotten, motives of folk beliefs, which come to live in recollections and advice given by a grandmother in a faraway shtetl. It was popular in secular and religious circles.

Even though Unilower’s literary prestige in Lodz grew, she did not publish further books of poetry. Her poems were sporadically published in literary press and some anthologies. In the flat at Narutowicza 11, she organised a literary salon, where young writers from Lodz and neighbouring areas would meet. Running a religious household didn’t stop her from publishing literary works in global and modernist papers in Lodz and Warsaw.

In the Lodz ghetto, Miriam, and her family, stayed in Jakuba 13 Street. She soon started to gather other imprisoned writers and poets around her. The meetings didn’t take place on a regular basis, and they were illegal. Despite starvation, she motivated young writers to write, she gave them comfort and courage.

She stayed in the ghetto almost until the end. On 18 August 1944, she, and her family, were deported to Auschwitz-Birkenau, where she died.