1918-2018
Stulecie praw wyborczych Polek

Najwcześniej o prawa wyborcze zaczęły upominać się emancypantki w Galicji. Od 1867 roku obowiązywało tam cenzusowe prawo wyborcze, obejmujące część mężczyzn oraz właścicielki dużych majątków, nieruchomości czy przedsiębiorstw, które głosować mogły za pośrednictwem męskich pełnomocników. W 1891 roku emancypantki wysłały pierwszą petycję z żądaniem zniesienia męskiego pełnomocnictwa. Działaczki organizowały też wiece i demonstracje, zgłaszały interpelacje, tworzyły komitety wyborcze.

W 1905 roku w Krakowie odbył się pierwszy jawny Zjazd Kobiet Polskich (z wszystkich zaborów), który zwrócił się do partii politycznych z apelem o włączenie postulatu równouprawnienia do ich programów. Zjazd przyjął również uchwałę o agitacji na rzecz „powszechnego, równego, tajnego, bezpośredniego, czynnego i biernego prawa wyborczego bez różnicy płci”.

W 1907 roku w monarchii austro–węgierskiej wprowadzono powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn. W tym samym roku w Warszawie Paulina Kuczalska–Reinschmit założyła Związek Równouprawnienia Kobiet Polskich. Tworzenie organizacji w zaborze rosyjskim było możliwe dzięki rewolucji 1905 roku.

W 1908 roku Maria Dulębianka demonstracyjnie kandydowała do Sejmu Krajowego we Lwowie. Jej kandydatura odpadła ze względów formalnych, ale wcześniej Dulębianka przeprowadziła kampanię, którą wykorzystała do agitacji na rzecz praw wyborczych dla kobiet.

W 1911 roku po raz pierwszy w Krakowie i kilku innych miastach obchodzono Międzynarodowy Dzień Kobiet. Krakowskie emancypantki zorganizowały kilkutysięczną demonstrację na rzecz prawa wyborczego dla kobiet. Udało się im wywalczyć czynne prawo wyborcze do rady miejskiej Krakowa w 1912 roku. Prawo to jednak było ograniczone cenzusami: wieku, osiadłości, majątku i wykształcenia.

W 1913 roku w zaborze rosyjskim powstała Liga Kobiet Pogotowia Wojennego, organizacja niepodległościowa, która miała starać się o równouprawnienie kobiet i mężczyzn w niepodległym państwie polskim. W zaborze austriackim od 1915 roku działała Liga Kobiet Galicji i Śląska Cieszyńskiego. Organizacje połączyły się w 1917 roku, tworząc Ligę Kobiet Polskich. Była to pierwsza polska masowa organizacja kobieca.

W 1917 roku kolejny Zjazd Kobiet powołał Centralny Komitet Równouprawnienia Kobiet Polskich, który uzyskał pełnomocnictwo do rozmów z rządem tworzącego się państwa. Na czele delegacji prowadzącej rozmowy z Józefem Piłsudskim stała Justyna Budzińska–Tylicka. W ich wyniku 28 listopada 1918 roku ukazał się dekret Naczelnika Państwa o ordynacji wyborczej, w którym znalazł się zapis: „Wyborcą do Sejmu jest każdy obywatel państwa bez różnicy płci, który do dnia ogłoszenia wyborów ukończył 21 lat”.

Źródło: herstorie.pl